Występowanie złota w Polsce – kopalnie złota

Złoto od zawsze rozpalało ludzką wyobraźnię. Kojarzy się z bogactwem, siłą i bezpieczeństwem. Chociaż dziś Polska nie jest światową potęgą w wydobyciu złota, to w przeszłości miała w tym zakresie bardzo ciekawe epizody. W tym artykule przybliżamy, gdzie w Polsce szukać złota, jak wyglądało dawniej jego wydobycie, jakie kopalnie złota w Polsce działały kiedyś i co dzieje się w tej branży obecnie.

Dolny Śląsk – polska Kalifornia średniowiecza

Najwięcej złota w historii Polski wydobywano na Dolnym Śląsku. To właśnie ten region był przez wieki centrum górnictwa złota. Początki sięgają czasów Celtów, którzy prawdopodobnie zbierali samorodki złota z górskich potoków. Prawdziwy rozkwit nastąpił jednak w średniowieczu, między XII a XV wiekiem, gdy Dolny Śląsk przeżywał swoją "gorączkę złota".

Złoto początkowo pozyskiwano poprzez płukanie piasku rzecznego – głównie w dolinach rzek takich jak:

• Kaczawa (okolice Złotoryi i Legnicy),
  
  
• Bóbr (okolice Lwówka Śląskiego),
  
  
• Kwisa (rejon Szklarskiej Poręby i Karpacza).
  

Z czasem zaczęto też stosować górnictwo podziemne, drążąc sztolnie i szyby w poszukiwaniu złotonośnych żył w skałach. Wielką rolę odegrali tu Walonowie – górnicy z Zachodu, którzy przybyli z doświadczeniem i wiedzą techniczną.

Najważniejsze historyczne kopalnie złota w Polsce

Złoty Stok – legendarne centrum wydobycia

Złoty Stok, położony w paśmie Gór Złotych, to najbardziej znane miejsce związane ze złotem w Polsce. Wydobycie prowadzono tu od około X wieku aż do 1961 roku. Przez cały okres działalności wydobyto tu aż 16 ton czystego złota, co czyniło ten ośrodek jednym z największych w Europie!

W czasach największego rozkwitu (XVI wiek):

• działało ok. 190 sztolni i 20 hut,
  
  
• spekuluje się, że w rekordowym latach, produkcja sięgała nawet 100 kg złota,
  
  
• produkcja stanowiła ok. 8% ówczesnej produkcji europejskiej.
  

Z ciekawostek - jednym z inwestorów w Złoty Stok był Wit Stwosz. Sugerowano mu, że jego inwestycja bardzo szybko podwoi, a nawet potroi się na wartości. Niestety, tuż po tym jak został udziałowcem, złoża się wyczerpały, a artysta zbankrutował. Stwosz w akcie desperacji sfałszował weksel, za co został skazany w Norymberdze, a następnie trafił do lochu.

Dziś kopalnia jest atrakcją turystyczną – można ją zwiedzać i zobaczyć, jak wyglądało dawniej wydobycie.

Złotoryja – najstarsze „złote miasto” w Polsce

Złotoryja leży w Kaczawskich Górach i słynęła z bogatych złóż okruchowych (czyli nagromadzeń złota w żwirach i piaskach rzek). Właśnie dzięki wydobyciu złota Złotoryja w 1211 roku otrzymała prawa miejskie – jako pierwsze udokumentowane miasto w Polsce!

W okolicy działała również sztolnia „Aurelia”, uznawana za jedną z najstarszych w kraju. Dziś w Złotoryi funkcjonuje Muzeum Złota, a sztolnia została udostępniona turystom.

Głuchołazy – perła na granicy z Czechami

W XVI wieku w okolicach Głuchołaz działała słynna sztolnia „Trzech Króli”, gdzie wydobyto łącznie ok. 2,8 tony złota. Wśród znalezisk były nawet samorodki ważące 1,38 kg i 1,78 kg, które trafiły do cesarza Rudolfa II (dziś znajdują się w muzeum w Wiedniu). Kopalnia została zamknięta na początku XVII wieku, ale tradycje złotonośne są tam pielęgnowane do dziś – np. przez coroczne Górnicze Święto Złota.

Czy złoto w Polsce nadal występuje?

Tak, występowanie złota w Polsce nie skończyło się z zamknięciem starych kopalń. Największe obecnie złoża znajdują się w Dolnym Śląsku, ale złoto występuje również w mniejszych ilościach w:

• Karpaty (Podhale, Tatry),
  
  
• Góry Świętokrzyskie,
  
  
• rejon Lubania, Lwówka Śląskiego, Złotego Stoku i Polkowic.
  

Obecnie największe szanse na znalezienie złota mamy w osadach rzecznych (złoto okruchowe) oraz głęboko pod ziemią – tam, gdzie kiedyś eksploatacja była nieopłacalna, ale dziś technologia daje nowe możliwości.

Obecnie działające kopalnie złota w Polsce

W Polsce nie działa dziś żadna samodzielna kopalnia złota. Złoto wydobywane jest jako produkt uboczny w trakcie przerobu rud miedzi. Odzyskuje się je głównie w zakładach należących do firmy KGHM Polska Miedź S.A. Dla przykładu - KGHM rocznie produkuje nawet do 3 ton złota.